Een tijdje geleden vroeg ik u hoe u het liefst door de overheid wordt aangesproken: met ‘u’ of ‘jij’? Elke aanspreking heeft haar voor- en tegenstanders, met elk een eigen visie op de relatie tussen burger en overheid. Door de meertaligheid in België duiken daarbij ook vergelijkingen met andere landen op. De clash tussen politieke visies en culturen blijft voorlopig onbeslist, maar leert wel hoe voluntaristisch het gebruik van ‘jij’ is.

Welke rol voor de overheid?

De vraag naar ‘u’ of ‘jij’ lokt al snel een discussie uit over de relatie die we met onze overheid wensen. De ene burger vraagt respect en afstand van de overheid en vindt die terug in ‘u’. De andere meent dat de overheid ten dienste van burgers moet staan. Die strekking kiest voor het nabije ‘jij’.

Daarnaast is er natuurlijk de mening van de ambtenaren zelf. Sommigen vinden nog steeds dat burgers de overheid vooral moeten gehoorzamen en zien zich als behoeders van de wet. Zij gaan voor het formele ‘u’. Volgens andere functionarissen moet in een democratie de overheid wel dicht bij haar burgers staan.

Het gaat eerder om een continuüm van meningen dan om een absolute tegenstelling. Nederlandstalige overheidsdiensten lijken erg met de vraag te worstelen. Op de verschillende Belgische, Vlaamse en lokale overheidswebsites vindt men zowel ‘u’ als ‘jij’ terug. In zachtere sectoren leest men vaker ‘jij’, in de hardere uitsluitend ‘u’. En wat te denken van de ietwat vreemde combinatie “De politie, uw vriend”? Een vriend is een gelijke, iemand die dicht bij u staat, terwijl het formele ‘u’ afstand schept. Een delicate evenwichtsoefening.

Wat doen onze buren?

De discussie krijgt een geheel nieuwe dimensie wanneer anderstaligen aan tafel zitten. Dat is vooral met Franstaligen het geval. Zij kiezen heel nadrukkelijk ‘vous’ als beleefdheidsvorm. “De overheid, uw vriend?” Wat een vreemd idee! De overheid is een afstandelijke entiteit die enkel jongeren met ‘tu’ aanspreekt tijdens een sensibiliseringscampagne (cf. het Franse “Reviens te former”). Die ‘tu’ klopt bovendien nog met de klassieke hiërarchie van een oudere ambtenaar ten opzichte van een jongere persoon.

Jammer genoeg bekijken vele Franstaligen het Nederlands door die Franse taalnormen. Alles moet zoveel mogelijk op de indirecte Franse stijl lijken, wat dus ‘u’ in het Nederlands oplevert.

Vlamingen trekken zich nochtans weinig aan van wat hun Nederlandse collega’s doen. Velen zouden verrast worden door het feit dat de Nederlandse overheid consequent ‘u’ gebruikt. En dat op een erg natuurlijke manier, die veraf staat van de geforceerde zinnen die Vlamingen soms rond ‘u’ verzinnen.

Weerspiegelen ‘u’ en ‘jij’ een andere maatschappij?

Gaan de liefhebbers van ‘jij’ dan te ver door de overheid als een gelijke te beschouwen? Het voorbeeld van de Zweedse overheid speelt in hun kaarten. Die spreekt haar burgers steeds met ‘du’ (jij) aan. Het formele ‘ni’ wordt enkel nog neutraal in de 2e persoon meervoud gebruikt. Bureaucratische koploper Italië verstopt zich dan weer achter haar wetten. Haar burgers worden doorgaans met het zeer eerbiedwaardige ‘Lei’ en ‘Voi’ (‘u’ enkelvoud en meervoud) aangesproken, al vindt men verrassend genoeg wel eens ‘tu’.

Maar is ‘jij’ echt een teken van democratie? In de Democracy Index van ‘The Economist’ scoren alle bovengenoemde landen, behalve Italië (plaats 29), beter dan België (plaats 26). Op Zweden na, kiezen ze ervoor om hun burger respectvol met ‘u’ te benaderen. Ook meertalig Zwitserland (6) doet dat doorheen al zijn talen. Het doet je nadenken.

‘Je’ lijkt in die context eerder een Vlaamse, voluntaristische eigenaardigheid, een hang naar informele relaties en eenvoud. Een neiging waar ook Vlaamse politici op inspelen. Denk maar aan Jean-Luc Dehaene die zijn tuin in volle verkiezingscampagne omspit of Yves Leterme die een interview bij zijn geiten houdt. Ooit Cameron, Merkel of Hollande dat zien doen? Op zich is er niets mis mee dat een politicus dat doet. Het probleem is dat het mijlenver van de realiteit staat. Een respectvol ‘u’ wordt zo een pak eerlijker dan een gewenste ‘jij’.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *