Naar aanleiding van het Festival du Mot in La Charité-sur-Loire kiezen de Fransen dezer dagen hun woord van 2015. Hoewel de procedure lichtjes anders verloopt dan bij de Nederlands- of Engelstalige collega’s, biedt de verkiezing een mooi inzicht in de Franse actualiteit.

Mot de l'année_2015De verkiezing van het Franse woord van het jaar valt een pak vroeger dan die bij de Nederlands- of Engelstalige collega’s. De procedure verschilt ook. De bekende taalkundige Alain Rey draagt 11 woorden voor. Scholieren uit de Nièvre voegen daar via een eigen poll eentje aan toe. Daarna bepalen de festivaljury en het brede publiek de winnaar. Net als de Nederlands- en Engelstalige evenknieën weerspiegelen de 12 woorden de actualiteit en maatschappelijke tendensen. De focus ligt daarbij zeer sterk op Frankrijk zelf. Er wordt ook minder gekeken naar neologismen, zoals dat bij Van Dale wel gebeurt.

Wat houdt de Fransen bezig?

Men kan 3 grote categorieën in de 12 woorden onderscheiden. Een eerste thema wordt gevormd door de aanslag op Charlie Hebdo en IS. Liberté d’expression (keuze van de scholieren), intégrisme, Daesch, caricaturelâcheté en laïcité duiken allemaal in die specifieke context op. De aanslag van 7 januari had duidelijk een grote impact op de Franse en internationale gemeenschap. Ze zorgde voor vele discussies over een aantal fundamentele waarden uit de Franse cultuur zoals liberté d’expression en laïcité.

Een tweede thema is het verkiezingsjaar. Terwijl de Belgische media in 2014 bezeten waren door de ‘moeder aller verkiezingen’, zijn de Franse dat in 2015 door de departementale (22 en 29 maart) en regionale (6 en 13 december) verkiezingen. Binôme en abstention verwijzen naar het Franse politieke systeem waarbij verkiezingen in 2 rondes verlopen. Meestal blijven na 1 ronde slechts 2 kandidaten (les binômes) over. Dat leidt tot verloren stemmen en op termijn tot veel niet-stemmers (abstention). Elke verkiezing brengt wel haar dissidente stemmen (les frondeurs) en irritaties (crispation) mee.

Daarnaast blijft de algemene aandacht voor milieu aanwezig met réchauffement en zadiste.

Opvallende neologismen

Hoewel de focus hier minder op ligt, zitten er een aantal opvallende neologismen in de lijst. Voor wie zich afvraagt wat Daesch met Charlie Hebdo of IS te maken heeft, is het antwoord simpel: het is de politiek correcte term voor IS. Jawel, de politiek correcte term voor Islamitische Staat. “Want,” zo stelt de Franse regering, “IS is geen Staat en niet islamitisch. De Koran verbiedt immers het doden van onschuldigen en moslims.” U gebruikt in Frankrijk dus voortaan Daesch, van het Arabische Dawlat islamiya fi ‘iraq wa sham of … ‘Islamitische Staat in Irak en Syrië’.

Een andere leuke is zadiste en verwijst naar milieuactivisten die landelijke of ecologisch waardevolle gebieden tegen projectontwikkelaars willen beschermen. Het gaat om een afleiding van ZAD, zone à défendre. Oorspronkelijk verwees ZAD naar zone d’aménagement différé. Maar milieuactivisten eigenden zich de term toe en deden er hun eigen ding mee. Ze bouwden er zelfs een meertalige website rond.

Het onvertaalbare

Een derde woord trok mijn aandacht. Het gaat al lang mee en duikt in klassen steevast op in travail en binôme. Het is echter moeilijk eenduidig te vertalen. De Franse verkiezingen leveren in elk departement bv. 2 binômes (tegenstrevers, concurrenten) op. Elke van 2 grote partijen schuift 1 binôme (kandidaat, tegenstrever) naar voor. De essentie ligt in die 2, in het ‘gewaagd zijn aan elkaar’. Elke Nederlandse vertaling verliest die betekenis.

Aangezien we in België en Nederland een ander kiessysteem dan het Franse hebben, is de vertaling niet helemaal neutraal. Een Nederlandstalige lezer kan er, zonder explicitering, van uitgaan dat er meer dan 2 kandidaten zijn. Het is dus belangrijk dat een vertaler rekening houdt met die andere politieke context.

Stemmen tot 19 mei

Ondertussen heb ik mijn keuze al gemaakt. Ook andere francofielen kunnen nog tot 19 mei stemmen via motdelannee.fr. De resultaten worden 22 mei op het Festival du Mot en via de Franse media bekend gemaakt.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *