Mensenhandel haalde de afgelopen maanden meermaals het nieuws. Wat is er aan de hand en wat wordt er tegen gedaan?

De Verenigde Naties zette in 2000 een belangrijke stap in de bestrijding van mensenhandel door een internationaal geldende definitie voor mensenhandel op te stellen. Het Protocol ter Preventie, Bestrijding en Bestraffing van Mensenhandel omschrijft mensenhandel als “de werving, het vervoer, de overbrenging, de huisvesting of opvang van mensen, door middel van bedreiging of het gebruik van geweld of andere vormen van dwang, ontvoering, bedrog, misleiding, misbruik van macht of van een kwetsbare positie of van het geven en ontvangen van betalingen of voordelen om de toestemming van een persoon te krijgen die controle heeft over een andere persoon, met uitbuiting als doel.” Onder uitbuiting verstaat men dan “ten minste, de uitbuiting van de prostitutie van anderen of andere vormen van seksuele uitbuiting, dwangarbeid, slavernij of praktijken gelijkaardig aan slavernij, lijfeigenschap of het verwijderen van organen.” Deze definitie werd in 2005 nagenoeg volledig door de Belgische wet op de mensenhandel hernomen. Eigenaardig genoeg liet de Belgische definitie de middelen waarvan mensenhandel gebruik maakt achterwege.

Mensenhandel raakt heel verschillende mensen. Onder de slachtoffers vindt men alle leeftijden en geslachten, maar in verhouding zijn er veel meer vrouwen bij betrokken, zowel als slachtoffer als als dader. Vrouwen die aanvankelijk slachtoffer waren, proberen wel eens hun kwetsbare positie om te buigen door actief mee te werken aan mensenhandel. Opvallend is ook dat de meeste mensenhandelaars dezelfde nationaliteit als hun slachtoffers hebben.

Centraal in elk verhaal van mensenhandel staat de kwetsbaarheid van slachtoffers door armoede, conflicten of andere oorzaken. Mensenhandel is waarschijnlijk het meest weerzinwekkende resultaat van een kapitalistisch systeem dat ongelijkheid in stand houdt. Handelaars beloven hun slachtoffers vaak een mooiere toekomst of kopen hen over van een persoon die al macht over hen heeft. Door hun zwakke positie is het voor slachtoffers ook zeer moeilijk om uit de greep van hun handelaars te ontsnappen.

Mensenhandel lijkt misschien een ver-van-mijn-bedshow, maar komt ook in België voor. Een paar jaar geleden werd mensenhandel in België vooral geassocieerd met seksuele uitbuiting. Regelmatig doken verhalen op van jonge, Afrikaanse en Oost-Europese vrouwen die naar België gesmokkeld werden om zich te prostitueren. Het merendeel van deze vrouwen kwam uit Nigeria, Bulgarije, Roemenië, Rusland en Albanië. Zij worden al sinds het begin van de jaren 1990 opgevangen door Payoke in Antwerpen, Pag-asa in Brussel en Surya in Luik.

Deze gespecialiseerde opvangcentra zien steeds meer een verschuiving naar vormen van mensenhandel buiten de prostitutie. Recent trokken twee gevallen van economische uitbuiting veel aandacht in de Belgische media. Zo was er de dood van twee Polen bij een brand in Wingene. Ze overnachtten met negen andere Polen in mensonwaardige omstandigheden in de loods van het transportbedrijf dat hen tewerk stelde. Bovendien omzeilde hun werkgever de Belgische arbeidswetgeving door hen via een Poolse poot van zijn bedrijf aan te nemen.

Daarnaast was er het geval van het schoonmaakbedrijf Local Cleaning dat in onderaanneming de Brusselse stations van de NMBS schoonmaakte. Veertien schoonmakers werkten er ofwel illegaal ofwel als schijnzelfstandige en dit 24 uur op 24, 7 dagen per week, voor een brutoloon dat onder het minimumloon voor de Belgische schoonmaaksector ligt.

Gelijkaardige verhalen duiken ook op in de bouw, waar mensen illegaal of als schijnzelfstandige tewerkgesteld worden. Vaak gaat het om Oost-Europeanen die dankzij Europese regelgeving gemakkelijk in ons land kunnen werken.

Ten slotte duiken nog een aantal specifieke categorieën van mensenhandel in België op, zoals de uitbuiting van professionele sportlui, van huispersoneel bij personen die over een diplomatiek statuut beschikken, van au pair-meisjes en van personen die in het kader van een huwelijk naar België komen. Zij maken zo’n 10% van de slachtoffers van mensenhandel uit.

Gelukkig maken een heleboel organisaties werk van de strijd tegen mensenhandel. Zij focussen zich op drie aspecten: preventie, bescherming en vervolging. Het IOM voert bijvoorbeeld bewustmakingscampagnes in gebieden die erg kwetsbaar zijn voor mensenhandel. Een belangrijke stap ter preventie van economische uitbuiting is bovendien de IAO-conventie over huispersoneel (C189). Zij garandeert huispersoneel wereldwijd bepaalde basisrechten zoals een minimumloon, toegang tot sociale zekerheid en een degelijke regeling van de werkuren. De ITUC (International Trade Union Confederation) probeert via de “12 by 12”-campagne voor een snelle ratificatie te zorgen. Hun doel is om ervoor te zorgen dat twaalf landen de conventie tegen einde 2012 ratificeren. Zo treedt de conventie effectief in werking.

Ten tweede werkt men rond de bescherming van de slachtoffers van mensenhandel. In sommige landen worden ze nog vaak als overtreders van de wet gezien en niet als slachtoffer. Dit moet veranderen. In België kent men hen het statuut slachtoffer van mensenhandel toe. Slachtoffers worden beschermd tegen hun handelaars en krijgen een permanent verblijfsstatuut. Ze worden dan wel verplicht met het gerecht samen te werken en moeten begeleid worden door een gespecialiseerd opvangcentrum zoals Payoke, Pag-asa of Surya.

Wat de vervolging betreft, ziet het er naar uit dat onze federale regering een aantal cruciale maatregelen gaat goedkeuren die onderaanneming en schijnzelfstandigheid moeten bestrijden. Binnenkort wordt een wetsontwerp gelanceerd dat een onderneming aansprakelijk stelt voor de daden van zijn onderaannemers. Daarnaast werden aanpassingen in de arbeidsrelatiewet uit 2006 doorgevoerd die ervoor zorgen dat schijnzelfstandigheid vlotter wordt opgespoord en efficiënter aangepakt. Onze Staatssecretaris voor Fraudebestrijding, John Crombez, voorziet eveneens extra controles vanwege de sociale inspectie.

Deze maatregelen gaan allemaal de goeie kant uit, maar zolang ongelijkheden bestaan, zullen mensen kwetsbaar blijven voor mensenhandel. Tijd voor een sociaal mondiaal alternatief?

Lees Mensenhandel de wereld uit? in PDF.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *